ПРОКУРАТУРА ЙЎЛЛАГАН МУРОЖААТ НЕГА ЖАВОБСИЗ?
Қонун бор — муддат бор — масъул бор. Аммо натижа қани? OAV HAQIQAT.UZ таҳлили Фуқаронинг давлат органига қилган мурожаати — оддий хат эмас. Бу, аввало, Конституция билан кафолатланган ҳуқуқнинг амалий ифодасидир. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 40-моддасига кўра, ҳар ким давлат органлари, ташкилотлар ва мансабдор шахсларга ариза, таклиф ва шикоятлар билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга. Энг муҳими, бундай мурожаатлар қонунда белгиланган тартиб ва муддатларда кўриб чиқилиши шарт. Шундай экан, фуқаронинг мурожаати бир идорадан бошқасига юборилиб, кейин эса муддатсиз равишда «кутувчи» ҳолатга тушиб қолиши мумкинми? Шаҳрихон туманидаги мазкур ҳолат айнан шу саволни кун тартибига олиб чиқмоқда. МУРОЖААТ ҚАЧОН БОШЛАНДИ? 2026 йил 30 июнь куни Андижон вилояти, Шаҳрихон тумани, «Қумтепа» МФЙда яшовчи фуқаро Жабборов Солижон Қаюмович томонидан OAV HAQIQAT.UZ таҳририятига тезкор Telegram мурожаати келиб тушган. Мурожаатда фуқаро ер майдони, унинг расмийлаштирилиши ва ушбу масала юзасидан аввал амалга оширилган текширувлар натижаларига оид ҳолатларни кўтарган. Мурожаат материалларида архив ва хўжалик ҳужжатлари, аввалги текширувлар ҳамда ер майдони билан боғлиқ низоли ҳолатлар ҳақида маълумотлар келтирилган. Таҳририят мазкур мурожаатни фақат қоғозда қолдириб қўймади. ТАҲРИРИЯТ ЖОЙИГА ЧИҚДИ Масалани холис ўрганиш мақсадида таҳририят раҳбари шахсан жойига чиқиб, мурожаатчи ва манфаатдор тарафлар билан юзма-юз мулоқот ўтказган. Шунингдек, маҳалла фаоллари иштирокида ҳолат ўрганилиб, натижалар бўйича далолатнома расмийлаштирилган. Яъни журналистик суриштирувнинг муҳим принципи — ҳужжат, жой ва тарафларнинг позициясини солиштириш амалга оширилган. Шундан сўнг масалани ваколатли ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган томонидан ҳуқуқий баҳолаш зарурати юзага келган. ПРОКУРАТУРАГА МУРОЖААТ ҚАНДАЙ ЙЎЛ ТУТДИ? Таҳририят 2026 йил 30 июнь куни 4-35245/26-сонли сўров билан тегишли органларга мурожаат қилган. Шундан кейин Андижон вилояти прокуратурасидан таҳририятга расмий жавоб йўлланган. Ҳужжатда Андижон вилояти прокуратурасининг 16.1/4-354454-26-сонли хати, 2026 йил 4 июль санаси ва вилоят прокурорининг биринчи ўринбосари И.Ж. Бабамуродов имзоси қайд этилган. Унда мурожаатни қонуний ҳал этиш учун Шаҳрихон тумани прокурори М.А. Болтабоевга юборилгани кўрсатилган. Ҳужжатда мурожаатда келтирилган барча важларни ҳар томонлама, тўлиқ ва сифатли ўрганиш, натижаси бўйича қонунда белгиланган муддатда муаллифга жавоб юбориш сўралган. Бу ерда бир муҳим жиҳат бор: масала юқори турувчи прокуратура томонидан эътиборсиз қолдирилмаган, балки аниқ ижрочи — Шаҳрихон тумани прокурорига йўналтирилган. Шунинг учун энди асосий савол пайдо бўлади: ШАҲРИХОН ТУМАНИ ПРОКУРАТУРАСИДА БУ МУРОЖААТ БЎЙИЧА НИМА ҚИЛИНДИ? ҚОНУН МУДДАТНИ БЕЛГИЛАБ ҚЎЙГАН Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонунига кўра, ариза ёки шикоят, одатда, ваколатли давлат органига келиб тушган кундан эътиборан 15 кун ичида кўриб чиқилиши лозим. Агар қўшимча ўрганиш, текшириш ёки ҳужжатларни сўраб олиш талаб этилса, муддат бир ойгача бўлиши мумкин. Фақат истисно ҳолларда, текшириш ва қўшимча материалларни олиш зарурати мавжуд бўлса, тегишли раҳбар томонидан муддат кўпи билан яна бир ойга узайтирилиши мумкин. Аммо бундай узайтириш ҳақида мурожаат этувчига хабар берилиши керак. Демак, қонунчиликда «мурожаатни истаганча ушлаб туриш» деган ҳуқуқий механизм мавжуд эмас. БИР ОЙ ЎТДИМИ — САВОЛ ҚОНУНИЙ РАВИШДА ҚЎЙИЛАДИ Ҳужжатдаги санага қараганда, Андижон вилояти прокуратурасининг Шаҳрихон тумани прокурорига йўллаган хати 2026 йил 4 июль санаси билан расмийлаштирилган. Бугун — 2026 йил 26 август. Бу сана оралиғи қарийб 53 кунни ташкил этади. Албатта, ҳуқуқий жиҳатдан бир муҳим аниқлик бор: мурожаатни кўриб чиқиш муддати хат ёзилган санадан эмас, балки масалани мазмунан ҳал этиши шарт бўлган ваколатли органга мурожаат келиб тушган санадан ҳисобланади. Шу сабабли таҳририят: «муддат аниқ бузилган», деб якуний хулоса чиқаришдан олдин Шаҳрихон тумани прокуратурасида мазкур ҳужжат қачон рўйхатга олингани, ижрочига қачон берилгани ва муддат узайтирилган-узайтирилмаганини аниқлаш тарафдори. Бироқ агар мурожаат ваколатли органга июль ойи бошларида келиб тушган бўлса ва қонун талабларига мувофиқ узайтириш ҳақида мурожаатчига хабар берилмаган бўлса, бир ойлик муддатдан кейин ҳам натижа ва жавоб бўлмагани жиддий ҳуқуқий саволларни юзага келтиради. МУРОЖААТЧИНИНГ ЯНА БИР МУҲИМ ҲУҚУҚИ БОР Қонунчиликка кўра, мурожаат қилувчи мурожаатнинг кўриб чиқилиш жараёни ҳақида ахборот олиш, мурожаатни текшириш материаллари ва уни кўриб чиқиш натижалари билан танишиш ҳуқуқига эга. Демак, фуқаро ёки унинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилаётган ОАВ: — мурожаат қайси ходимга берилганини; — текширув бошланган-бошланмаганини; — қандай ҳужжатлар ўрганилганини; — тарафлардан тушунтириш олинган-олинмаганини; — қарор қабул қилинган-қилинмаганини; — жавоб қачон ва кимга юборилганини сўрашга ҳақли. Бу — прокуратура фаолиятига аралашиш эмас. Бу — қонуний мурожаатнинг ижроси ҳақида ахборот сўрашдир. ЭНДИ МАСАЛАНИНГ ЭНГ МУҲИМ ЖИҲАТИ Бу ҳолатда савол фақат Жабборов Солижон Қаюмовичнинг ер масаласи ҳақида эмас. Масаланинг ҳуқуқий моҳияти кенгроқ. Давлат органига йўналтирилган мурожаатнинг ижроси қандай назорат қилинади? Агар юқори турувчи прокуратура: ««мурожаатни ҳар томонлама, тўлиқ ва сифатли ўрганинг»,» деб аниқ топшириқ берган бўлса, кейинги босқичда ушбу топшириқнинг амалда бажарилгани ёки бажарилмагани масаласи пайдо бўлади. Шу нуқтаи назардан, «хатни юбориш» билан иш тугамайди. Асосий мезон — мурожаатнинг қонуний натижа билан якунлангани. ПРОКУРАТУРАГА OAV HAQIQAT.UZНИНГ ОЧИҚ САВОЛЛАРИ Таҳририят холислик ва икки тараф позициясини таъминлаш мақсадида Шаҳрихон тумани прокуратураси масъулларига қуйидаги саволларни очиқ қолдиради: 1. Андижон вилояти прокуратурасининг 2026 йил 4 июлдаги 16.1/4-354454-26-сонли хати Шаҳрихон тумани прокуратурасига қачон келиб тушган ва қайси рақам билан рўйхатга олинган? 2. Мурожаат кимга ижро учун бириктирилган? 3. Мурожаат бўйича текширув ҳаракатлари амалга оширилганми? 4. Мурожаатчи ва бошқа манфаатдор шахслардан тушунтиришлар олинганми? 5. Ер майдони ва унга оид архив, кадастр ҳамда хўжалик ҳужжатлари ўрганилганми? 6. Мурожаат бўйича қонунбузилиш ҳолати аниқланганми ёки рад этилганми? 7. Агар қўшимча текширув зарур бўлган бўлса, қонунчиликда назарда тутилган муддатни узайтириш тўғрисида қарор қабул қилинганми? 8. Агар муддат узайтирилган бўлса, бу ҳақда мурожаатчига белгиланган тартибда хабар берилганми? 9. Мурожаат натижаси бўйича Жабборов Солижон Қаюмовичга ёки OAV ОАВ HAQIQAT.UZ таҳририятига расмий жавоб юборилганми? ҲУКМ ЭМАС, АММО ЖАМОАТЧИЛИК НАЗОРАТИ OAV HAQIQAT.UZ ушбу материал орқали бирор шахсни айбдор деб эълон қилмайди. Чунки журналистик таҳлилнинг асосий талаби — фактни хулосадан ажратиш. Бугунги мавжуд ҳужжатлар шуни кўрсатадики: мурожаат бор; таҳририят томонидан жойига чиқиб ўрганиш амалга оширилган; далолатнома тузилган; вилоят прокуратураси томонидан мурожаат Шаҳрихон тумани прокурорига юборилган; хатда мурожаатни ҳар томонлама ва тўлиқ ўрганиш ҳамда қонунда белгиланган муддатда жавоб бериш сўралган. Энди эса жамоатчилик учун энг муҳим савол қолмоқда: ШУНДАН КЕЙИН АМАЛДА НИМА ҚИЛИНДИ? Агар текширув ўтказилган бўлса — унинг ҳуқуқий натижаси нима? Агар текширув ҳали якунланмаган бўлса — нега ва қайси ҳуқуқий асосга кўра? Агар муддат узайтирилган бўлса — мурожаатчи бу ҳақда хабардор қилинганми? Агар мурожаат бўйича қарор қабул қилинган бўлса — нега мурожаатчига жавоб берилмаган? ҚОНУН ИЖРОСИ ҚОҒОЗДА ЭМАС, АМАЛДА КЎРИНАДИ Ўзбекистон Конституциясининг 40-моддаси нафақат мурожаат қилиш ҳуқуқини, балки мурожаатларни қонунчиликда белгиланган тартиб ва муддатларда кўриб чиқиш мажбуриятини ҳам белгилайди. Конституциянинг 55-моддаси эса давлат органлари ва уларнинг мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқини кафолатлайди. Шу маънода, фуқаронинг мурожаатига жавоб бериш — оддий маъмурий вазифа эмас. Бу — давлат органининг фуқаро олдидаги ҳуқуқий масъулияти. Шунинг учун OAV HAQIQAT.UZ мазкур ҳолат бўйича жамоатчиликка очиқ саволни такрорлайди: ПРОКУРАТУРА ЙЎЛЛАГАН МУРОЖААТ НЕГА ҲАНУЗГАЧА НАТИЖАСИЗ? Қонун белгиланган. Муддат белгиланган. Ижрочи белгиланган. Эндиликда жамоатчилик кутaётган нарса битта: ҚОНУНИЙ, АСОСЛАНТИРИЛГАН ВА РАСМИЙ ЖАВОБ. OAV HAQIQAT.UZ таҳририяти Шаҳрихон тумани прокуратураси ва бошқа масъул идораларнинг расмий муносабатини олишга тайёр. Мақолада келтирилган масалалар бўйича прокуратуранинг позицияси, текширув натижалари ва расмий жавоби қўшимча материал сифатида эълон қилиниши мумкин. Манба: OAV HAQIQAT.UZ таҳририятига тақдим этилган ҳужжатлар ва Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчилиги. ОАВ HAQIQAT.UZ — жамоатчилик манфаати, қонунийлик ва холис ахборот тамойиллари асосида.