ПРЕЗИДЕНТ ҚАРОРЛАРИ ЖОЙЛАРДА ҚАНДАЙ ИЖРО ЭТИЛМОҚДА?

ПРЕЗИДЕНТ ҚАРОРЛАРИ ЖОЙЛАРДА ҚАНДАЙ ИЖРО ЭТИЛМОҚДА? «НУРЛИ ЙЎЛ»ДАГИ УЙ-ЖОЙ МАСАЛАСИ: ҚОНУН, КЕЛИШУВ ВА ФУҚАРО МАНФААТИ ҚАЕРДА? Самарқанд шаҳридаги «Нурли йўл» МФЙ аҳолисининг мурожаати юзасидан журналистик суриштирув янги босқичга кирди. Таҳририятда мавжуд ҳужжатлар, жойига чиқиб ўрганиш натижалари ҳамда Самарқанд шаҳар прокуратурасининг расмий жавоби бир муҳим саволни кун тартибига қўймоқда: Президентнинг уй-жой ва қурилиш соҳасидаги қарорлари фуқаронинг мулкий ҳуқуқлари билан уйғун ҳолда амалда қандай таъминланмоқда? МУРОЖААТ ОРТИДА ҚАНДАЙ МАСАЛА ТУРБДИ? Расмий ОАВ — HAQIQAT.UZ ахборот портали таҳририятига Самарқанд шаҳри «Нурли йўл» МФЙда яшовчи Сора Хасанова, Моҳигул Саидова, Тожиддин Исаков, Раъно Ачилова, Умид Носиров, Муратовой Мамадиева ва Владимир Арутюнянлар номидан тезкор Telegram мурожаати келиб тушган. Мурожаат юзасидан таҳририят бош муҳаррири жойига чиқиб, фуқаролар ҳамда «Самарқанд Инвест компанияси» АЖ масъул вакиллари билан юзма-юз мулоқот ўтказган. Журналистик ўрганиш жараёнида аниқланган масалалар бўйича 2026 йил 24 июль куни далолатнома расмийлаштирилгани ва муаммоларни белгиланган муддатда ҳал этиш бўйича томонлар ўртасида мулоқот олиб борилгани Самарқанд шаҳар прокуратурасининг таҳририятга тақдим этган жавобида ҳам қайд этилган. Таҳририятга келиб тушган маълумотларга кўра, аҳоли учун энг муҳим масала — уй-жой бузилиши ёки кўчирилиши олдидан мулкдорнинг қонуний манфаатлари, компенсация миқдори, муқобил уй-жой ва кўчириш шартларининг аниқ белгиланишидир. ПРОКУРАТУРА ЖАВОБИ: МУҲИМ ҲУҚУҚИЙ ҲОЛАТЛАР ҚАЙД ЭТИЛГАН Самарқанд шаҳар прокуратураси бош муҳаррир номига юборган 2026 йил 11 августдаги №7-4741748/26-сонли жавоб хатида мурожаат ўрганилгани маълум қилинган. Ҳужжатда шаҳар ҳокимлиги томонидан берилган маълумотларга кўра, «Нурли йўл» МФЙ ҳудудида мурожаатчилар, маҳалла масъуллари ва «Самарқанд Инвест компанияси» АЖ вакиллари иштирокида ўрганиш ўтказилгани ҳамда тегишли далолатнома расмийлаштирилгани кўрсатилган. Энг муҳими, прокуратура жавобида мазкур ҳудуд Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 24 февралдаги PQ–73-сон қарори асосида амалга оширилаётган реновация дастури ва комплекс қурилиш лойиҳаси ҳудудига киритилгани маълум қилинган. Шу билан бирга, ҳужжатда «Самарқанд Инвест компанияси» АЖ томонидан амалдаги қонунчилик талабларига мувофиқ мулкдорларга: - мулкларининг ҳақиқий бозор қиймати миқдорида пул компенсацияси; - ёки замонавий шароитларга эга муқобил уй-жойлар таклиф этилаётгани қайд этилган. ЭНГ МУҲИМ НУҚТА — БУЗИШ ҚАЧОН АМАЛГА ОШИРИЛИШИ МУМКИН? Самарқанд шаҳар прокуратурасининг расмий жавобида шаҳар ҳокимлиги ва масъул идоралар томонидан «Самарқанд Инвест компанияси» АЖ вакилларига бузиш ишларини фақат мулкдорлар билан қонуний ва ўзаро келишувга эришилгандан сўнг ёки келишувга эришилмаган тақдирда суднинг қонуний кучга кирган тегишли қарори асосида амалга ошириш лозимлиги тушунтирилгани кўрсатилган. Бу жавобнинг мазмуни жамоатчилик учун ҳам, масъул ташкилотлар учун ҳам принципиал аҳамиятга эга. Чунки гап фақат қурилиш ёки инвестиция лойиҳаси ҳақида эмас. Гап — фуқаронинг уй-жойи, мулк ҳуқуқи ва унинг қонуний манфаатлари кафолати ҳақида бормоқда. PQ–73-СОН ҚАРОРИ НИМАНИ ТАЛАБ ҚИЛАДИ? Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 24 февралдаги PQ–73-сон қарори кўп квартирали турар-жой мажмуаларини қуришда комплекс қурилиш механизмларини жорий этиш, шаффофликни таъминлаш ва кўчмас мулк эгаларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган. Қарор 2026 йил 1 мартдан 2028 йил 1 мартга қадар белгиланган ҳудудларда махсус ҳуқуқий режимни назарда тутади. Қарорда комплекс қурилиш ҳудудида реновация жараёни бўлса, инвестиция компанияси мулкдорлар билан музокара бошлаши, мулкларни харид қилиши ёки ўрнига-ўрин мулк, шу ҳудудда уй-жой бериш каби бошқа келишувларга эришиши назарда тутилган. Муҳим жиҳати шундаки, ҳар бир объект бўйича ҳуқуқ эгаларининг камида 80 фоизидан нотариал тасдиқланган ёзма розилик олингандан сўнг кейинги лойиҳалаш жараёнларига ўтилиши белгиланган. Келишувга эришилмаган мулкдорлар бўйича эса компенсация суммасини келишувга эришилган мулкдорлар асосида шаклланган ўртача бозор нархи миқдорида белгилаш ҳақида судга даъво киритиш механизми белгиланган. Демак, келишув ва суд механизми қонунчиликда бир-бирини тўлдирувчи кафолат сифатида белгиланган. «НУРЛИ ЙЎЛ»ДАГИ ҲОЛАТДА АСОСИЙ САВОЛ ШУ ЕРДА Таҳририятнинг журналистик суриштируви давомида фуқаро Сора Хасанова билан боғлиқ уй-жой масаласи алоҳида саволларни юзага келтирди. Фуқаронинг билдиришича, компенсация пули ёки уй-жой ўрнига уй бериш масаласи бўйича унинг олдиндан розилиги таъминланмасдан, уйининг том қисми бузилишига уриниш бўлган ва натижада унинг яшаш шароити оғирлашган. Бу ҳолатни таҳририят фуқаронинг баёноти сифатида қайд этади. Мазкур ҳолатга ҳуқуқий баҳо бериш учун бузиш ишлари кимнинг топшириғи билан, қайси ҳужжат асосида, қайси ижро механизми орқали амалга оширилгани алоҳида ҳужжатлар билан текширилиши лозим. Айниқса, агар мулкдор билан келишув тузилмаган бўлса, суднинг қонуний кучга кирган қарори мавжуд ёки мавжуд эмаслиги принципиал аҳамият касб этади. КОМПЕНСАЦИЯ — ФАҚАТ ПУЛ МАСАЛАСИ ЭМАС Амалдаги 2022 йил 29 июндаги O‘RQ–781-сон Қонун ер участкаларини компенсация эвазига жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш тартиб-таомилларини белгилайди. Қонуннинг мақсади — ер участкалари ҳуқуқ эгаларининг мулкий манфаатларини компенсация асосида таъминлашдир. Давлат кадастр органларининг расмий тушунтиришларида компенсация таркибига кўчмас мулкнинг бозор қиймати, ерга бўлган ҳуқуқ қиймати, кўп йиллик дарахтлар қиймати, кўчиш ва вақтинча ижара харажатлари ҳамда қонунчиликда назарда тутилган бошқа зарарлар кириши қайд этилган. Шунинг учун «уй бузилади — пули берилади» деган содда ёндашувнинг ўзи етарли эмас. Қайси санада? Қанча миқдорда? Қандай баҳолаш асосида? Қайси шаклда? Муқобил уй-жой қаерда? Кўчиш даврида фуқаро қаерда яшайди? Уй-жой берилгунга қадар вақтинча яшаш масаласи ким томонидан ҳал қилинади? Мана шу саволларнинг ҳар бири ҳужжат билан тасдиқланиши керак. ЯНГИ «ШАҲАРСОЗЛИК РЕНОВАЦИЯСИ ТЎҒРИСИДА»ГИ ҚОНУН ҲАМ ДИҚҚАТДА 2026 йил 10 июнда «Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида»ги O‘RQ–1149-сон Қонун қабул қилинди. Унда реновациянинг асослари, турлари, мулкдорлар ҳуқуқлари, компенсация ва кўчириш билан боғлиқ муносабатларни тизимлаштириш назарда тутилган. Бироқ мазкур Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан олти ой ўтгач кучга киради. Демак, 2026 йил август ҳолатига кўра унинг тўлиқ кучга кириш санаси ҳали келмаган. Шу сабабли «Нурли йўл»даги ҳар бир ҳаракатга ҳуқуқий баҳо беришда ҳодиса содир бўлган вақтда амалда бўлган қонунчилик, Президент қарорлари ва бошқа ҳуқуқий ҳужжатлар асос қилиб олиниши муҳим. ПРЕЗИДЕНТНИНГ ЎЗИ БУ МАСАЛАДА НИМАНИ ТАЪКИДЛАГАН? Президентнинг аввалги реновация бўйича тақдимотларида ҳам асосий тамойил аниқ ифодаланган: реновация жараёнида мулкдорларга янги уй ёки компенсация таклиф қилиниши, келишувлар яккама-якка ва нотариал тартибда расмийлаштирилиши керак. Шунингдек, Президент иштирокида уй-жой қурилиши масалалари муҳокама қилинган йиғилишларда компенсация тўланиб, мулк эгаси рози бўлмагунча кўчмас мулкни бузиш мумкин эмаслиги алоҳида таъкидланган. 2026 йил 3 февралдаги урбанизация ва уй-жой қурилиши бўйича тақдимотда ҳам эски уй-жой фондни янгилаш, реновация улушини ошириш ва аҳоли учун муносиб яшаш шароитини таъминлаш устувор вазифалар сифатида белгиланган. ШУНДАЙ ЭКАН, «НУРЛИ ЙЎЛ»ДА ҚАЙСИ САВОЛЛАРГА АНИҚ ЖАВОБ КЕРАК? ОАВ HAQIQAT.UZ таҳририяти ушбу суриштирувни давом эттирган ҳолда қуйидаги саволларга расмий ҳужжатлар асосида ойдинлик киритишни зарур деб ҳисоблайди: Биринчидан: «Нурли йўл» МФЙ ҳудудини реновация ва комплекс қурилиш ҳудудига киритишга асос бўлган қарор ёки ҳужжатнинг тўлиқ реквизитлари қандай? Иккинчидан: ҳар бир мулкдор билан нотариал келишув тузилганми? Учинчидан: келишувга эришилмаган мулкдорлар бўйича судга даъво аризалари киритилганми? Тўртинчидан: Сора Хасанова уйининг том қисмига зарар етказилишига асос бўлган ҳужжат мавжудми? Бешинчидан: агар бузиш ҳаракати амалга оширилган бўлса, бузиш вақтида фуқаронинг муқобил уй-жой ёки вақтинча яшаш жойи билан таъминлангани ҳужжатлар билан тасдиқланганми? Олтинчидан: мулклар қандай мустақил баҳоловчи ташкилот томонидан ва қайси бозор қиймати асосида баҳоланган? Еттинчидан: фуқароларга таклиф этилган компенсация ва муқобил уй-жой шартлари ёзма равишда тақдим этилганми? ТАҲРИРИЯТНИНГ МУНОСАБАТИ ОАВ HAQIQAT.UZ ҳеч бир ташкилот ёки мансабдор шахсни асоссиз айблашни мақсад қилмайди. Аксинча, журналистик суриштирувнинг мақсади — Президент қарорлари ва қонунларда белгиланган кафолатлар жойларда қандай амалга оширилаётганини ҳужжатлар асосида кўрсатиш. Самарқанд шаҳар прокуратурасининг таҳририятга тақдим этган расмий жавоби ҳам ушбу масалада муҳим ҳуқуқий чегарани белгилаб бермоқда: мулкдор билан қонуний келишувга эришиш ёки келишув бўлмаган тақдирда суднинг қонуний кучга кирган қарори асосида ҳаракат қилиш лозим. Шу нуқтаи назардан, агар амалиётда ушбу талаблардан четга чиқиш ҳолати мавжуд бўлган бўлса, бу ҳолатга ким ва қандай ҳуқуқий баҳо бериши керак? Бу саволга фақат ҳужжатлар, экспертиза ва қонуний текширув натижаси жавоб бера олади. ПРЕЗИДЕНТ ЭЪТИБОРИГА Бугунги реновация сиёсатининг асосий мақсади — эски уй-жойлар ўрнига замонавий, хавфсиз ва қулай уй-жойлар барпо этиш. Аммо реновация инсоннинг уй-жойини яхшилаш учун амалга оширилаётган бўлса, унинг натижасида фуқаро уйсиз ёки ҳуқуқлари ноаниқ ҳолда қолмаслиги керак. Шу маънода «Нурли йўл»даги вазиятни бир маҳалланинг оддий муаммоси сифатида эмас, балки Президент қарорларида белгиланган «қонун устуворлиги — мулкдор ҳуқуқи — шаффофлик — келишув — адолатли компенсация» тамойилларининг жойлардаги амалий ижросини кўрсатувчи муҳим ҳолат сифатида кўриб чиқиш мақсадга мувофиқ. Зеро, реновациянинг ҳақиқий самараси фақат янги бинолар қурилиши билан эмас, балки шу ҳудудда яшаган инсонларнинг розилиги, қонуний манфаатлари ва муносиб уй-жой билан таъминлангани билан ўлчанади. ОАВ HAQIQAT.UZ таҳририяти ушбу журналистик суриштирувни давом эттиради. Мавзу бўйича Самарқанд шаҳар ҳокимлиги, «Самарқанд Инвест компанияси» АЖ ва бошқа масъул идораларнинг расмий муносабати ҳам жамоатчилик эътиборига ҳавола этилади. Манба ва ҳуқуқий асослар: — Самарқанд шаҳар прокуратурасининг 2026 йил 11 августдаги №7-4741748/26-сонли жавоб хати; — Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 24 февралдаги PQ–73-сон қарори; — 2022 йил 29 июндаги O‘RQ–781-сон Қонун; — 2026 йил 10 июндаги O‘RQ–1149-сон «Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида»ги Қонун; — Ўзбекистон Республикаси Президентининг реновация ва уй-жой сиёсати бўйича расмий материаллари.